جهت نزول : مجمع : ابن عباس گفته است : عبد اللَّه بن صوريا و كعب بن اشرف و مالك بن ضيف و عده‌اى از مسيحيان نجران با مسلمين گفتگو كردند و هر يك مىگفتند : آئين ما استوارتر و برتر است و هر يك از آنها بمسلمانها پيشنهاد پذيرش دين خود را ميكرد در جوابشان اين آيه نازل شد . و روايت شده است : عبد اللَّه بن صور يا به پيغمبر عرض كرد : راه راست دين يهود است تو هم آن را بپذير تا رستگار شوى و مسيحيان به آن حضرت همين را گفتند اين آيه براى راهنمائى آن حضرت نازل شد . سخن مفسّرين : * ( مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً ) * - 135 كشف الاسرار نوشته است : يعنى ما را يكتا ، گوى - يكتا ، دان - گفته‌اند كه : حنيف نامى است موحّد را و حاجى را و ختنه كرده را و قبله دار را . قتاده گفت : « من الحنيفيّة الختان و تحريم نكاح الاخت « 1 » » تفسير برهان : زراره از حضرت امام باقر ع روايت كرده است دين حنيف هيچ عمل را فروگذار نكرده است و گرفتن شارب « 2 » و ناخن و ختنه كردن را هم دستور داده است . و هم از حضرت صادق ع روايت شده كه دين حنيف يعنى دين اسلام . كشف نوشته است : خليل را پرسيدند تو را كدام روز خوشتر بود و سازگارتر ؟ گفت : آن روز كه در آتش نمرود بودم وقتم خالى بود و دلم صافى و به حق نزديك و از خلق معزول « سقيا لمعهدك الَّذي لو لم يكن ما كان قلبي للصبابة معهدا « 3 » « 4 » » . چون ابراهيم از

--> ( 1 ) يعنى از احكام دين حنيف ختنه كردن و خوددارى از همسرى با خواهر است . ( 2 ) موى پشت لب . ( 3 ) يعنى خوش باد روزگار ديدار كه اگر آن دوران نمىبود در دل نشانه‌اى از عشق نمودار نمىشد . ( 4 ) صبابة - با ضم صاد باقيمانده‌ى مايع ته ظرف ، و با فتح يعنى شوق و خواهش سخت .